Huishoudboekje maken: een stappenplan met tips & tools

Een huishoudboekje is meer dan alleen een lijst van inkomsten en uitgaven. Het is een krachtig hulpmiddel om grip te krijgen op je financiën, bewuster na te denken over hoe je je geld uitgeeft en dat je helpt om je financiële doelen te behalen. In dit artikel ontdek je alles wat je moet weten over het bijhouden van een huishoudboekje, inclusief handige tips, tools en veelgestelde vragen.

Wat is een huishoudboekje?

Een huishoudboekje is een overzicht van al je inkomsten en uitgaven. Het kan op verschillende manieren worden bijgehouden: op papier, in een spreadsheet, in bijvoorbeeld Excel, of via een app. Het doel is simpel: inzicht krijgen in je financiële situatie zodat je beter kunt plannen voor de toekomst.

Een huishoudboekje helpt je te zien waar je geld naartoe gaat, welke uitgaven nodig zijn en welke minder belangrijk en hoeveel je kunt sparen en/of beleggen. Je gaat op zoek naar antwoorden op vragen als: wat kosten de boodschappen? Welke abonnementen en verzekeringen heb ik allemaal? Wat geef ik uit aan kopjes koffie onderweg? En hoeveel ben ik eigenlijk kwijt aan gas en licht? 

Het is niet gek als je hier nu niet direct antwoord op kan geven. Er zijn maar weinig mensen die precies tot op de euro weten wat er maandelijks allemaal van de bankrekening wordt afgeschreven. Maar zit je aan het einde van de maand regelmatig krap bij kas en heb je geen idee waar je zuurverdiende centen precies zijn gebleven? Dan kan het huishoudboekje een uitkomst zijn.

Het verschil tussen een huishoudboekje en budget

Een huishoudboekje is niet hetzelfde als een budget. Het eerste begrip draait meer om de registratie van al je inkomsten en uitgaven, om zo meer inzicht te krijgen. Een budget is een plan voor toekomstige uitgaven om zo je financiële doelen te kunnen bereiken. 

Het meest krachtig is om de twee te combineren: je houdt een huishoudboekje bij om te analyseren en gebruikt die gegevens om een budget op te stellen dat haalbaar en realistisch is, zodat je niet ontmoedigd raakt en de handdoek in de ring gooit.

De voordelen van een huishoudboekje

Het registreren van al je inkomsten en uitgaven klinkt misschien als een klusje, maar het levert je ook veel op:

• Volledig inzicht in je financiën: je weet precies waar je geld naartoe gaat. 
• Bespaarmogelijkheden ontdekken: geef je meer uit aan een bepaalde categorie dan je zou willen, dan weet je waar je kunt besparen.
• Bewuste keuzes maken: zelfs als je niet expliciet wil besparen, helpt het je om bewuste beslissingen te maken over waar je je geld aan wil uitgeven.
• Sparen voor doelen: dit helpt je om doelen (eerder) te behalen, zoals een vakantie of een nieuwe auto.

Ook voorkom je met een duidelijk overzicht dan je meer uitgeeft dan je verdient. Zeker met moderne mogelijkheden zoals achteraf betalen is dit belangrijk. “Het gaat allemaal wat makkelijker met apps zoals Klarna”, zei Leonie Meyer, mede-eigenaar van Budgetcoach.nl eens in een interview met krant Trouw. “Controleer daarom je app regelmatig als je geld hebt uitgegeven. Dat is niet alleen voor jongeren belangrijk, dat gaat net zo goed op voor volwassenen.”

Een huishoudboekje is waardevol voor iedereen die meer overzicht wil en meer wil sparen. Het maakt daarbij niet uit of je student bent, een jong gezin hebt of een hoog salaris: “Je zou denken dat mensen met een hoog salaris vanzelfsprekend veel sparen. Maar dat blijkt lang niet altijd het geval.” Dat vertelde Budgetcoach.nl eerder tegen NRC. “In de praktijk zijn het soms juist de mensen met een hoog salaris die naar dat inkomen zijn gaan leven. Ook deze groep heeft kans om in de financiële problemen terecht te komen.”

Stappenplan: zo maak je je eigen huishoudboekje

Samen met het AD maakten we een handig stappenplan om zelf aan de slag te gaan met een huishoudboekje. 

1. Kies je eigen huishoudboekje

Een kasboek bijhouden kan ouderwets op papier of in een Excelbestand, maar er zijn ook tal van gebruiksvriendelijke apps en online tools. Een aantal digitale huishoudboekjes wordt je zelfs aangeboden door banken, zoals ABN Amro, ASN en ING. Het voordeel daarvan is dat al je inkomsten en uitgaven via je bankrekening automatisch worden gecategoriseerd. Vaak hebben apps ook de mogelijkheid om een spaardoel in te stellen.

Gratis huishoudboekje app

Op Wijzer in geldzaken zie je een uitgebreide lijst van de 30 meest gebruikte huishoudboekjes in de Nederlandse taal die niet meer dan 50 euro per jaar kosten. Ben je (eerst) op zoek naar een gratis huishoudboekje app? Kijk dan eens naar Dyme Basic, Spendee Basic en Waar is mijn geld. 

Je kunt ook zelf aan de slag gaan in Excel om een huishoudboekje in elkaar te knutselen, maar voor wie hier geen ster in is bestaan er ook tools als Simpel Huishoudboekje (ook gratis mogelijk). Let eventueel op of je bank de app of tool ondersteunt, want daarmee hoef je niet alle inkomsten en uitgaven met de hand in te voeren. 

Voor het bewaren van kassabonnen en facturen bestaan er tegenwoordig ook allerlei mobiele apps, zoals MijnKassabon en Klippa. Open de app, scan de bon in met de camera en klaar ben je. De ‘schoenendoosadministratie’ kan dus de deur uit.

Een beste app voor huishoudboekje of online huishoudboekje is trouwens niet zomaar te benoemen. Kies een app die past bij jouw niveau van detail. Sommige apps zijn eenvoudig, andere bieden uitgebreide analyses.

2. Inkomsten en uitgaven op een rijtje

Vervolgens kun je alles categoriseren, waarbij je het zo gek en gedetailleerd mag maken als je zelf wilt. Een belangrijke categorie is inkomen. Daaronder vallen het nettosalaris, eventuele alimentatie, bijverdiensten, reiskostenvergoeding en toeslagen, zoals zorg- en kindertoeslag. Ook kun je een categorie ‘wonen’ maken, met daarin de hypotheek- of huurlasten, servicekosten, woonverzekeringen en de kosten voor water en energie.

Maar denk bijvoorbeeld ook aan de categorie ‘mobiliteit’, met posten voor verzekering, wegenbelasting, brandstof, onderhoud en openbaar vervoer. Onder de categorie ‘connectiviteit’ kun je de kosten verzamelen voor internet, bellen en tv. Onder ‘huishouden’ vallen posten als boodschappen, huishoudelijke hulp, persoonlijke verzorging, kleding en dierenvoer.’

Voorbeeld categorieën

Inkomsten

• Salaris
• Toeslagen (zorg, huur, kinderopvang)
• Kinderbijslag
• Uitkeringen
• Rente/dividend
• Overige inkomsten (bijverdiensten, cadeaus, etc.)

Vaste lasten

• Huur/hypotheek
• Gas, water, elektriciteit
• Internet, tv, telefoon
• Verzekeringen (zorg, auto, inboedel, etc.)
• Gemeentelijke belastingen en waterschapsbelasting
• Abonnementen (sportschool, streamingdiensten)

Huishouden & Boodschappen

• Supermarkt
• Drogist
• Huisdieren (voer, dierenarts)
• Schoonmaakartikelen

Vervoer & Mobiliteit

• Brandstof
• Openbaar vervoer
• Autokosten (onderhoud, verzekering, wegenbelasting, parkeerkosten)
• Fiets/scooter (onderhoud en accessoires)

Gezondheid & Verzorging

• Zorgkosten (eigen risico, medicijnen)
• Tandarts
• Kapper, cosmetica, persoonlijke verzorging

Vrije tijd & Ontspanning

• Uit eten, cafés
• Vakantie, weekendjes weg
• Hobby’s & sport
• Cadeaus & feestjes

Kleding & Schoeisel

• Kleding
• Schoenen
• Accessoires

Onderwijs & Ontwikkeling

• Schoolgeld / collegegeld
• Boeken, cursussen
• Kinderopvang, oppas

Sparen & Schulden

• Sparen (buffer, doelen, pensioen)
• Beleggen
• Aflossing leningen
• Creditcardbetalingen

Onvoorziene kosten

• Reparaties (huis, auto, apparaten)
• Medische noodgevallen
• Overige onverwachte uitgaven

Maak niet te veel categorieën in je huishoudboekje, anders raak je het overzicht kwijt. Meestal zijn 8 tot 12 hoofdcategorieën voldoende, met daarbinnen subcategorieën als je meer detail wilt.

3. Vergelijk en bekijk

Als je alles op een rijtje hebt, is het mogelijk om je uitgavenpatroon te vergelijken met dat van vergelijkbare huishoudens. Geef je meer of minder uit aan eten, kleding of energie? Het Persoonlijk Budgetadvies, een budget planner van Nibud, is een handig hulpmiddel om inzicht in je inkomsten en uitgaven te krijgen. Deze gratis rekentool laat zien waar je geld blijft en hoe je het doet in vergelijking met anderen. De tool toont ook wat er gebeurt als je gaat bezuinigen en geeft tips hoe dat te doen.

4. (Be)spaar

Het huishoudboekje maakt duidelijk op welke uitgaven je kunt besparen. Dat maakt het gemakkelijk om een bespaarplan te maken. Je ziet dan bijvoorbeeld duidelijk en overzichtelijk of je bijvoorbeeld te veel geld uitgeeft aan verzekeringen. Misschien heb je wel een dubbele verzekering afgesloten, dat gebeurt nog wel eens met annuleringsverzekeringen voor jou en je partner. Hetzelfde geldt voor abonnementen en loterijen. Maar je kunt ook besparen op de energierekening. Veel huishoudens stappen nooit over, terwijl dat jaarlijks aardig wat kan opleveren. Het loont om aanbieders te vergelijken.

5. Kies een spaardoel en reserveer geld

Besparen is makkelijker en leuker met een duidelijk spaardoel. Dat kan een mooie vakantie zijn, maar ook een verbouwing of het aflossen van schulden. Een doel voor ogen hebben is enorm belangrijk. Dat motiveert om uitgaven te minderen en het huishoudboekje consequent bij te houden. Geld besparen wordt op die manier een sport in plaats van een moetje.

Het is verstandig om maandelijks een vast bedrag te sparen voor zogeheten reserveringsuitgaven. Dat zijn belangrijke uitgaven die niet regelmatig voorkomen. Denk aan het vervangen van een kapotte wasmachine, het plegen van acuut onderhoud aan het huis of het eigen risico van de ziektekosten. Het makkelijkste is om hiervoor maandelijks via automatische overschrijving een vast bedrag naar je spaarrekening over te maken.

Tips om alles uit je huishoudboekje te halen

Hier zijn uitgebreidere tips om écht alles uit je huishoudboekje te halen, zodat het niet alleen een overzicht blijft, maar een praktisch hulpmiddel wordt voor betere financiële beslissingen:

Betrek je partner erbij

Een huishoudboekje bijhouden kan in je eentje, maar als je samen een huishouden hebt is het handiger om het met z’n tweeën te doen. Op die manier heb je meer zicht op wat er maandelijks allemaal binnenkomt en uitgaat. Wij raden aan om een gezamenlijke rekening te nemen, waarop beide partners maandelijks geld storten en waarvan automatisch de vaste lasten worden afgeschreven.

Het is belangrijk om je partner erbij te betrekken, dan heb je namelijk samen inzicht. We zien bij stellen regelmatig dat er maar één persoon verstand heeft van financiële zaken. Als die wegvalt, om wat voor reden dan ook, komt de achterblijver vaak in de problemen.

Wees consequent

Zelfs met de beste intenties kan het bijhouden van een huishoudboekje lastig zijn. Maar uitgaven vergeten zorgt voor een vertekend beeld. Noteer je uitgaven daarom consequent dagelijks of wekelijks. Hoe vaker je het bijhoudt, hoe minder werk het is. 

Analyseer maandelijks

De eerste keer dat je een huishoudboekje maakt levert het veel inzichten op. Maar je uitgaven verschillen waarschijnlijk per maand. Maak daarom iedere maand de balans op, bekijk waar je geld naartoe gaat en identificeer patronen of besparingsmogelijkheden. 

Een huishoudboekje is dus veel meer dan een overzicht van cijfers; het is een praktische manier om grip te krijgen op je geld, bewuster te besteden en financiële doelen sneller te bereiken. Of je nu kiest voor een papieren kasboek, een Excelbestand of een handige app: het belangrijkste is dat je consequent bijhoudt en regelmatig analyseert. 

Een budgetcoach kan je helpen

Het doorbreken van gewoontes en het maken van keuzes die echt impact hebben, is niet altijd eenvoudig. In zulke gevallen kan een budgetcoach je ondersteunen. Samen breng je je inkomsten en uitgaven in kaart, ontdek je waar ruimte zit om te besparen en stel je een plan op dat aansluit bij jouw persoonlijke situatie. Op die manier wordt je huishoudboekje niet alleen een overzicht van cijfers, maar vooral een hulpmiddel om stap voor stap toe te werken naar meer grip en financiële rust, nu en in de toekomst.

Informeer bij je leidinggevende, HR-manager of een vertrouwenspersoon naar de mogelijkheden. Vaak hebben werkgevers die aangesloten zijn bij Budgetcoach.nl een anoniem aanmeldportaal. Zoek ook eens bijvoorbeeld op het intranet of je deze kunt vinden. 

Veelgestelde vragen over een huishoudboekje